Học và hành

Thế hệ tôi, đậu đại học là cả một vinh dự không riêng gì của gia đình mà là niềm tự hào cho bà con dòng họ và xóm làng. Tuy nhiên, giờ đây đậu đại học được xem là bình thường cũng bởi nhiều lý do, trong đó có cả hiện tượng thất nghiệp tràn lan của cử nhân, thạc sĩ mà báo chí đã phản ánh gần đây. Theo thống kê mới nhất, hiện tại cả nước có gần 220.000 người có trình độ từ đại học trở lên đang thất nghiệp (3.2017). Bộ LĐ-TB-XH đang trình đề án 1300 tỷ nhằm đưa 57.000 cử nhân thất nghiệp đi lao động ở nước ngoài từ nay đến 2025. Chưa nói đến tính khả thi của đề án, nếu nhìn vào bài toán thị trường thì có lẽ đây chỉ là một giải pháp tạm thời cho số cử nhân, thạc sĩ đã tốt nghiệp (nhưng chưa hẳn là khả thi). Về lâu dài cần đưa ra giải pháp thiết thực và khả thi hơn, đó là thay đổi tư duy học và hành của người học (sinh viên) ở bậc đại học – là bậc học mang tính quyết định đến việc làm và ảnh hưởng đến cuộc sống của các bạn sinh viên sau này.

Nhìn từ góc độ tư duy thông thường, có lẽ kiểu chọn trường và phương pháp học hiện tại đóng góp không nhỏ vào quá trình … thất nghiệp khi ra trường! Nói rõ hơn, kiểu tư duy thụ động ‘học cốt yếu để kiếm mảnh bằng’ gần như lại khá phổ biến trong giới sinh viên hiện tại. Trong khi đó, thị trường lao động việc làm lại đòi hỏi người xin việc nắm vững kiến thức và kỹ năng làm việc, hay nói cách khác là trình độ tay nghề có thể đáp ứng được yêu cầu tối thiểu của công việc đang tuyển dụng. Với lối đào tạo thụ động hiện nay, cộng với kiến thức và thông tin cũ kỹ, lạc hậu thì cho dù đạt được bằng giỏi (theo tiêu chuẩn của trường), sinh viên tốt nghiệp cũng khó mà tìm được việc làm bởi đơn giản là kiến thức và tư duy chưa kịp cập nhật theo thị trường việc làm và nhu cầu xã hội. Một trong những nguyên nhân tạo ra ‘khoảng cách’ này là do thái độ và cách tư duy công việc ngay từ trong trường đại học đã không thể hiện được các yếu tố sáng tạo, năng động, điểm mạnh của bản thân theo một định hướng cụ thể. Nói cách khác, học nhưng không định hướng được mình sẽ làm loại công việc gì, cần kỹ năng và kiến thức nào, đề tài tốt nghiệp nên theo hướng nào để có cơ hội xin được việc làm cao nhất. Chia sẻ dưới đây được thu nhặt từ kinh nghiệm bản thân và qua trao đổi với bạn bè đồng nghiệp gói gọn trong lĩnh vực lâm nghiệp.

Trước hết, nói về cách học của sinh viên hiện nay. Phần lớn sinh viên không xem bài trước khi lên lớp, mặc dù giáo viên đã chia sẻ bài giảng trước đó. Đến khi lên lớp các bạn mới bắt đầu nghe và lờ mờ hiểu, và do vậy hầu như không có khả năng đặt câu hỏi để mở rộng khái niệm hoặc hiểu sâu về ứng dụng trong thực tế. Cách học này không giúp sinh viên tiếp cận được nhiều phương diện của bài học, mà thực tế đang làm giảm hiệu quả của giờ lên lớp. Hiện nay, nhiều nước đã áp dụng phương pháp học ‘đọc trước – thảo luận sau’ theo hướng dành nhiều thời gian thảo luận về bài học ở các giờ lên lớp. Cách học này có lợi thế là giúp tận dụng thời gian lên lớp để mở mang, phát triển các hướng ứng dụng của chủ đề trong thực tế. Nếu lên lớp giáo viên chỉ giảng các khái niệm (vốn là phần đơn giản và sinh viên có thể tự học) thì sẽ chiếm hết thời gian của bài học, và do vậy phần ứng dụng, giải thích, vận dụng trong thực tiễn (vốn là phần khó hơn và đòi hỏi nhiều kinh nghiệm) lại được giao cho sinh viên về nhà nghiền ngẫm. Đây chính là kỹ năng học và trao đổi để sao cho hấp thụ được kiến thức một cách chắc chắn (vừa nắm được khái niệm lại vừa có thêm thông tin ứng dụng thực tiễn của các khái niệm vừa học).

Giai đoạn làm đề tài luận văn cần được đầu tư bài bản do đây là bước chuyển tiếp giữa học lý thuyết và ứng dụng kiến thức vào thực tế. Một trong những minh chứng rõ nhất về hiệu quả của việc học là các bạn tìm được việc làm phù hợp ngay sau khi tốt nghiệp. Để có được kết quả đó, cần đầu tư kỹ vào khâu ‘tìm kiếm thị trường’ trước khi bước vào giai đoạn thực tập cuối khoá (làm luận án). Giai đoạn này thường gồm các bước: xác định hướng nghiên cứu chuyên môn, tìm hiểu đơn vị tiếp nhận, lựa chọn chủ đề nghiên cứu, tìm giáo viên hướng dẫn phù hợp, làm quen môi trường công việc ở đơn vị thực tập, hoàn tất việc học và chuẩn bị làm việc.

Thông thường, hướng chuyên môn theo đuổi nên phù hợp với ý thích và sở trường của bản thân và thực tế. Cần nhìn nhận lại năng lực của mình thiên về hướng phân tích dữ liệu, kỹ năng giao tiếp xã hội hay hoạt động ngoại khoá, kiến thức sâu vào mảng kỹ thuật, hay thiên về tư duy kinh doanh, kinh tế. Tính thực tế ở đây có nghĩa là công việc đó đang có cơ hội mang lại thu nhập đủ sống và sống được nhờ vào năng lực của mình. Tóm lại xác định hướng chuyên môn nào để sau này ra trường có thể xin được việc làm, mức lương tự nuôi sống bản thân, và có cơ hội phát triển. Rà soát hướng chuyên môn này không quá phức tạp, có thể qua đọc báo, nói chuyện với bạn bè – thầy cô, hoặc tham gia các buổi hội chợ việc làm để có thêm thông tin.

Sau khi xác định được hướng chuyên môn, bước tiếp theo là tìm kiếm các công ty phù hợp để thăm dò nhu cầu công việc mà họ đang cần tuyển dụng và chuẩn bị các điều kiện dự tuyển thật tốt. Mức độ phù hợp ở đây có nghĩa là về chuyên môn và thu nhập, nghĩa là tìm các đơn vị đang hoạt động tốt hoặc kinh doanh có hiệu quả để dò ra lĩnh vực họ đang quan tâm hoặc đang gặp khó khăn. Quá trình này cần sự khéo léo bản thân kết hợp với kỹ năng ngoại giao. Thông thường có nhiều cách như thông qua người thân, bạn bè, thầy cô giới thiệu. Sau khi đã biết được lĩnh vực công ty đang quan tâm, cần sớm hình thành ý tưởng đề tài và tìm giáo viên hướng dẫn phù hợp. Đây thường là điểm yếu hiện nay của sinh viên khi luôn có thái độ thụ động, chờ đến thời kỳ phân công đề tài tốt nghiệp. Hầu như các em luôn đặt một câu hỏi ‘thầy/cô có đề tài gì giới thiệu giúp em với?’. Điều này thể hiện rằng các bạn chưa hề nghĩ đến ‘thị trường lao động’ sau này mình sẽ tham gia, không biết thị trường cần lĩnh vực gì, và do vậy hầu như không có định hướng chuẩn bị gì về kỹ năng, kiến thức cho bản thân mình.

Lựa chọn giáo viên hướng dẫn phù hợp với đề tài mình chọn là bước tương đối đơn giản nhưng đòi hỏi tính mạnh dạn và cởi mở từ hai phía. Thông thường, các khoa trường luôn có danh sách giảng viên và các lĩnh vực chuyên môn đi kèm. Để tìm được giáo viên hướng dẫn, sinh viên cần tìm hiểu kỹ các lĩnh vực và thế mạnh nghiên cứu của mỗi giáo viên. Nên lưu ý vào các dự án, chương trình mà giáo viên đó đã từng tham gia và danh mục công trình họ đã xuất bản. Sau đó chủ động liên hệ và trình bày ý tưởng nghiên cứu của mình, lý do chọn đề tài và kỳ vọng đạt được kết quả mong muốn. Bước này sẽ giúp giải đáp được các thắc mắc của sinh viên, nhưng đồng thời giúp giáo viên hiểu rõ hơn nhu cầu và thế mạnh của sinh viên để hỗ trợ sau này. Có nhiều cách thức liên hệ có thể sử dụng, nhưng email là cách tiện lợi nhất do dễ trình bày ý kiến (nếu ngại nói) và dễ trao đổi thông tin qua lại một cách khoa học. Quá trình này cần một thời gian đủ dài để chỉnh sửa tên đề tài, thống nhất nội dung đề cương nghiên cứu, nhất là xem xét phần phương pháp triển khai. Thường thì giáo viên sẽ hỗ trợ đầy đủ các tài liệu đọc thêm để sinh viên nắm tổng quan vấn đề, phương pháp tiến hành, và xác định được các bước trong tiến trình làm đề tài.

Sau khi thống nhất xong đề cương, sinh viên triển khai nội dung nghiên cứu ở cơ sở thực tập để thu thập dữ liệu cho luận văn. Để làm tốt khâu này, cần có kế hoạch rõ ràng, ít nhất là công việc cần triển khai theo từng tháng để dễ phối hợp. Khởi đầu nên có một bài trình bày về mục tiêu, dự kiến nội dung đề tài sẽ làm. Nên nhấn mạnh đến ý nghĩa của đề tài đối với quá trình học tập và hoạt động của đơn vị. Buổi trình bày này sẽ giúp tiếp cận thông tin sau này dễ dàng hơn, đồng thời xúc tác cho mối quan hệ với đơn vị được thuận tiện. Quá trình thực tập cần thể hiện tác phong làm việc, tính chuyên môn, cần cù và các quan hệ xã hội khác. Tất nhiên, nội dung chuyên môn cần được ưu tiên mức cao nhất và luôn trao đổi với giáo viên hướng dẫn. Nhiều đơn vị tiếp nhận rất coi trọng ý kiến của giáo viên hướng dẫn, do vậy sinh viên nên tranh thủ mời giáo viên thăm và trao đổi nội dung đề tài ở tại cơ sở thực tập. Điều này sẽ giúp củng cố thêm chất lượng nghiên cứu, đồng thời củng cố thêm uy tín của mình với đơn vị thực tập. Sau này, đây sẽ là lợi thế của bước tiếp theo khi tham gia tuyển dụng. Sau khi kết thúc quá trình thực tập, nên thu xếp một buổi trình bày kết quả thực tập với đơn vị nhằm thu nhận các góp ý, phản hồi để cải thiện chất lượng đề tài. Thông thường rất ít sinh viên làm được công việc này do lo ngại các sai sót trong quá trình làm đề tài. Tuy nhiên nếu nhìn tổng thể, đây là bước có lợi nhất cho sinh viên nhìn ở góc độ chất lượng đề tài, quan hệ xã hội, và nhất là mang lại thêm kiến thức thực tiễn giúp cho khâu chuẩn bị tốt hơn trước khi vào giai đoạn tìm kiếm việc làm.

Sau cùng, khâu hoàn tất luận văn, báo cáo tốt nghiệp là khâu sắp xếp lại toàn bộ công việc đã làm trong thời gian thực tập. Ở đây nên dành nhiều thời gian trao đổi với giáo viên hướng dẫn, nhất là hoàn thiện dần từng chương/bài nghiên cứu. Giữ liên lạc và cập nhật kết quả viết bài thường xuyên với giáo viên là việc cần chú trọng trong giai đoạn này. Báo cáo cuối cùng là thành quả của trò, thầy và cả cơ sở thực tập nên cần có lời cảm ơn và ghi nhận. Nếu được, nên mời đại diện cơ sở thực tập đến để cùng lắng nghe và chia sẻ thêm với các giáo viên khác để giúp tăng thêm mối liên hệ giữa đơn vị đào tạo và đơn vị sử dụng sau này.

Theo trao đổi với các đơn vị làm lâmnghiệp, họ rất muốn tiếp nhận các sinh viên theo đuổi các hướng nghiên cứu phù hợp với nhu cầu của đơn vị. Ngoài ra, họ cũng mong nhận được thư giới thiệu của giáo viên hướng dẫn về những sinh viên có tác phong làm việc tốt, kiến thức chuyên môn vững vàng, và có đam mê định hướng mục tiêu lâu dài. Trong khi các nhà tuyển dụng chưa chủ động tìm kiếm nguồn nhân lực, thiết nghĩ các bạn sinh viên nên thay đổi tư duy và mạnh dạn chủ động đề xuất, liên hệ trao đổi với các đơn vị có nhu cầu tuyển dụng để tăng cơ hội việc làm cho bản thân sau khi ra trường.

Học thế nào và tìm việc ra sao là bài toán không hề đơn giản nếu không được xác định ngay từ khi theo hướng chuyên môn. Một vài kinh nghiệm chia sẻ ở trên hy vọng sẽ hữu ích cho các bạn sinh viên mới vào trường hoặc đang ở những năm cuối chuẩn bị tốt nghiệp. Khả năng tìm được một công việc tương lai phù hợp sẽ phụ thuộc rất nhiều vào cách học, cách chọn đề tài, giáo viên hướng dẫn và tìm kiếm cơ sở thực tập của bạn ngay vào thời điểm này. Bắt tay càng sớm thì cơ hội thành công càng cao hơn.

Viết nhân ngày nhà giáo – 20.11.2017

dungo

 

 

Advertisements

About dungo

Work on forest and natural resource management aspects. Interested in nature, human-being, and socio-ecological systems, esp. how human activities shape the nature including ecology, landscape, and habitats.
This entry was posted in Author. Bookmark the permalink.